lecz dopełniona jest również ponad
siedemdziesięcioma przykazaniami (na ponad dwieście, które są w niej
wymienione), których wcześniejsze cztery księgi nie notują.
Dewarim obejmuje najkrótszy spośród ksiąg Tory okres
trzydziestu siedmiu dni. To pożegnalna mowa Moszego, zwieńczona
wspaniałą pieśnią
i błogosławieństwem dla plemion Jisraela. Tak jak w
całej Torze, również
w swoich ostatnich, wypowiadanych przez długi ciąg
dni słowach, Mosze prezentuje się jako jednostka bezgranicznie oddana
swej wyjątkowej misji.
Księga Dewarim kończy się śmiercią Moszego, któremu Bóg
zakazał wejścia do ziemi obiecanej synom Jisraela. Komentarz w Torze
Pardes Lauder przypomina w tym kontekście postać wielkiego krakowskiego
rabina, Natana Naty Spiry, który w dziele Megale amukot przedstawił dwieście pięćdziesiąt dwie, oparte na kabale i gematrii, fascynujące wykładnie wersetów Dewarim 3, 23-28, zawierających modlitwę Moszego i odmowną odpowiedź Boga.
Pustynia, którą przemierzali Żydzi od II księgi Tory począwszy, stała
się dla nich przestrzenią przygotowania – poprzez słowo, które na
Synaju zostało usłyszane i które miało być usłuchane. Do Erec Jisrael
musieli się oni wspiąć – i to nie w sensie jedynie fizycznym, lecz
duchowym. Erec Jisrael jest bowiem nie tylko bytem materialnym, lecz
poziomem woli (słowo erec, „ziemia” powiązane jest ze słowem racon, „wola”), możliwością duchowego wzrostu.
