Banks Bill i Sue Bennett Beverly L. Blanchard Ken, S. Truett Cathy Br. Andrew oraz Sherill John i Elizabet Bunyan John Burke Dennis Carlson Melody Christenson Evelyn DeShay Samuel L., DeShay Bernice A. Don Potter dr Jorge D. Pamplona Roger Foster Lewis A. Fox Grace Gulin Dunja Habenicht Donna Hardisty Margaret Hogue Rodney Holtkamp Jurgen Jentezen Franklin Kendrick Alex Król Katarzyna Krzyżewski Piotr Kłosińska Anna Maldonado Guillermo Mathiot Jean McAdam Claudia C. Missler Chuck Neese Zach Osborne Larry Oszajca SJ Wacław Pellicane Arlene Shirer Priscilla, Detwiller Gina Spangler Ann Trent John Uglorz Manfred Zając Renata Zwoliński Andrzej(oprac.) Ewelina Parszewska(oprac.) L. M. Alex(oprc.) Wróbel Mirosław (red.) Białecki W., Sylwestrowicz S.(red.) Strong James12PMA. Scharffenberg John Abi BurnsAbraham Ken Abrahams Peter Ackroyd PeterAcuff Jon Adamczak Tadeusz Adams BarryAdams MarileeAdams MikeAddington Gordon Agrelli Emma (oprac.)Ain Alix GirodAlcalde SamuelAlcorn RandyAlec WendyAlex BenAliaga Luis Allen DavidAlsabagh IbrahimAnderson Bernie Anderson ChrisANDERSON JAREDAnderson Jon LeeAnderson NeilAnderson Reggie, Schuchmann JenniferAndy StanleyAnghinoni AntonellaAnthony TonyAntonella Ulgelmo, M. Elisabetta GiordanAntoszczuk Mariusz Appold Kenneth G. Araujo Heriberto , Cardenal Juan Pablo Arn CharlesArnold Jeffrey Arnott JohnArterburn S., Burns J.Arterburn S., Stoeker F.Arterburn Stephen, Stoop DavidArterburn Stephen, Stoop DawidAstrei Gianni i Antonella, Diano PierluiAttali JacquesAttane Isabelle Aubrey Roger Augsburger David Augustyn JózefAugustynek AndrzejAusteriaBabal KenBabik Marta, Babik MarekBachelder CherylBajerscy Adam i Eva Bąk RafałBaker AmyBaker Mark W. BALOCHE PAULBanaszek JarosławBarbasiewicz MariaBarczuk Kazimierz, Wieja Estera Bardadyn MarekBarnard Neal , Reilly Jennifer Barnes Peter Barnes RobertBarnes Robert i Rosemary Baron AleksanderBartnik AgnieszkaBartoszewicz JakubBartoszewski WładysławBassara CzesławBator Julita Baucham VoddieBeam Christy Wilson Beasley-Murray PaulBeaton Clare Beattie MelodyBednarz BeataBeliveau Richard Bell James StuartBelz MindyBender Doug, Sterrett Dave Benge Janet & GeoffBennett Dennis J. Bennis W., Goleman D.,O`Tolle J.Bennitt Milly Benson Jennifer Bentley Michael Benton JohnBeorn Waitman WadeBergasa Ana Maria L.Berghof Michael Bergmann Wolfgang Berhane Helen Bethan James Bethan James, Krisztina Kallai NagyBethel MusicBethel Music KidsBevere John Bevere John i LisaBevere LisaBeynar JanuszBèzenac de Agnès i SalemBiałecka Bogna Białecka Bogna, Nadolna BeataBiałecki Wiesław Bibi AsiaBiblijne Towarzystwo KreacjonistyczneBickle MikeBiddulph Steve Biegańska-Bartosiak M., Bąk M.Bielakowski Cezary, Nisztor PiotrBig Daddy WeaveBigda JanuszBikont PiotrBirdwell Brian, Birdwell Mel, Kolbaba GiBittner JobstBlackstock Terri Blair GaryBlanchard K, Peale V.P.Blanchard K., Miller M.Blanchard KenBlanchard Ken, O`Connor MichaelBlanchard KennethBlanchard, Britt , Hoekstra, ZigarmiBlanco L., Carbonell S.Blank Stanisław Blankenbaker Frances Blauer StephenBob MartinBogacz Roman Bogusz PrzemysławBoles KennyBonhoeffer DietrichBoniowska Magdalena Bonnke ReinhardBoone Lauri Booth Bradley Boris VujicicBorucki Marek Boryczka RobertBosacka K., Kozłowska-Wojciechowska M.Bosacka K., Kozłowska-Wojciechowska M.Bosak CzesławBosworth Fred Francis Boulvin Yves Bouyssou Laureen Bowles Jeff T.Boyle Renita , Florian Melanie bp Edward Materski, ks. Zbigniew Niemirsbp Kazimierz Romaniuk Br. Andrew, Janssen A,Brat Andrew i Al Janssen Brat Bernard-MarieBrazee Mark Breathit Barbie Breedlove Ally, Abraham KenBremnes DanBrent Daniel Bricker Jen, Berk SherylBriner BobBritt NicoleBroadhurs C.Leigh Brokering Herbert Brown BreneBrown JeffreyBrown KevinBrown SteveBrown WatsonBruce F.F.Bruce MacDonaldBryc Agnieszka Brzeziecki A., Makowski J.Brzezińska-Waleszczyk Marta Brzezinski MatthewBrzozowicz GrzegorzBudd GregBukowiecka B., Furmańczak M., Patrzałek Bunn DavisBurdek SylwiaBurkhardt Johannes Burns JimBurpo Todd i Sonja Burpo Todd, Lynn VincentBurzyński AndrzejBusch WilhelmBush George WButler Keith Byczyński Waldemar Błażejczak Malwina Cahill Mark CaillouxCain Susan Caine Christine Camden ElizabethCamp JeremyCampbell Colin T., Campbell ThomasCampbell RossCanfield J,Hansen M,Hawthorne J.R,ShimofCanfield J,Hansen M.V,Thieman LCanfield J., Hansen M. V., Tabatsky D.Canfield JackCanfield KenCapps Charles Carey CaseyCarnegie DaleCarner Emir, Ankerberg John Carper JeanCarr CarolineCarr NicholasCarson D. A. Carswell Roger Carter HowardCasper JamesCass FilmCastaneda G. Jorge Castellanos Valdez LuisCasting CrownsCatt M., Kendrix S., Kendrick A.Cave S., Fertleman C.CEF PressCelli Nicoletta Cempel RafałCenian Nelly Ceroński Artur Chaberka MariolaChambers OswaldChan Francis & LisaChapian MarieChapman G, Campbell R.Chapman GaryChapman Gary D., White Paul E. Chapman Gary, Thomas JenniferChapman Steven CurtisCharles ChaplinChe Ahn Chesed NatanChesterton Gilbert K.Chętkowski Dariusz CHICAGO MASS CHOIRChiger Ignacy Childers SamChirban John T.Chojnacka Romana ChristafariChristenson LarryChuck SmithCieślar PawełClair Bary St.Clark RandyClark Randy, Thompson SusanClaussen RosemarieClay Qb and friendsClements JonathanCloninger AndyCloud H., Townsed J.Cloud HenryClover Andrew Coble ColleenCoggins R.J. & Houlden J.L.Colbert DonCollard Dianne B.Collen AlannaCollins Gary R. Collins JimComiskey Andrew Connors R., Smith T., Hikman C.Constant Anne-SophieConway JimConway RanaConwell Thomas, Harris Clifford CoolshopCopeland KennethCopley Derek Coring Linda Cornerstone ChurchCorrie ten BoomCottrell Jack Countess Robert H.Countryman Jack Countryman Jack, Gibbs Terri Countryman Jack, Parker AmyCovey Sean Covey Stephen R.Crandall ChaunceyCrawford LaticeCrook William Cross F., Livingstone E.Cucca Mario, Perego Giacomo Cudny ZosiaCudzich-Budniak Katarzyna Cullen Tahni, Ricker CherylCurtaz PaoloĆwian Joanna Ćwiek DorotaCylkow Izaak Cymbala J., Merrill D.Cymbala Jim Cyra AdamCyril Bouyeure Czajko MieczysławCzapczyk Paweł Czerwińska EwaCześćCzudinowa Elena Czyż Lidia Dąbrowska Beata AnnaDalen MarhjonDallas WillardDaniel Eleanor A. Daniel J. SiegelDarau Hans Werner Darwish NonieDaugherty Billy JoeDavid C. Cook David du PlessisDavid JonathanDavid Juliet Davies Rhona Davis Dale RalphDawirs Ralph, Moll GuntherDay Dick, Mc Dowell JoshDe Angelis B,Canfield J,Hansen M.V,Donnede Bono EdwardDe Graaf AnneDean Lindsay Debreczeni JózsefDecaux Alain Decker John i Sonja Dekker TedDekker Ted, Healy ErinDeLillo Don Delirious?Dembinski Paul H., Beretta SimonaDemczuk KrzysztofDeMoss Nancy Leigh, Gresh DannahDenise Hildreth JonesDeocentriCityDeptuła Kamil Dever MarkDeVries Catherine, Madsen Jim DeWitt Curt DeYoung Kevin Diamond JedDiamond Suzanne Dickerson MelanieDickson AtholDickson John, Pierce ChuckDillow L. & Pintus L.Dillow LindaDilloway Margaret Dilts Robert BDittemore ShannonDittman Anita, Markell JanDmochowski Artur Dobson James C.Dodziuk Anna Doerksen BrianDoherty Sam, Haaijer Jennifer Doherty S., Harrison R., Watson V.Doherty SamDominique de La MaisonneuveDoreen IrvineDouglas Neel, Pugh JoelDouglas TashaDowdy Naomi Dowley Tim DownhereDr Andrea Flemmerdr Claude - Bernard Costecaldedr Janet Maccarodr Kenneth RyanDr Klaus-Dieter Johndr Leman Kevin dr Les Carter, dr Frank Minirthdr Love P., dr Stosny S.Dr Malkmus George,Peter i Stowe Shockey dr Martyn Lloyd-Jonesdr med. Robert D. Lessliedr Pawlak Romandr Phil McGrawdr Rubin Jordan S.Dr Tse Chantal dr Weiss Douglas Dr. Vitale JoeDrabina Jan (red.)Dries Jan, Dries IngeDriscoll Daniel W.Drown Frank i Marie Dryden Windy Dubois JacekDucasse Alain, Saintagne ChristopheDuda SebastianDudek Joanna (tłum.)Dudra S., Kiec O.(red.) Duff TurneyDuhigg Charles Duininck GuyDukan Pierre Dukan Pierre, Urbaniuk Jarosław Dukes Lee JenniferDumesnil FrancoisDuncan ToddDunin MikaDunn Ron Duzer Jeff VanDylewski A. , Olej-Kobus A.Dylewski Adam, Żywczak Krzysztof Dymek MartaDziewiecki MarekDzwonkowska-Godula Krystyna D`Souza DineshE-lite DistributionE. i L. Harvey, E.HeyEchoing AngelsEckersley Jill Eckert HaraldEckert Kim GainesEdwards Jonathan Edycja św. PawłaEgermeier Elsie E. Eggerichs Emerson Ekechukwu D., McPherson R.Ekman UlfEkumeniczny Przekład PrzyjaciółElbanowscy Karolina & TomaszEldredge J. & Curtis B.Eldredge JohnEldredge John & StasiEldredge StasiEldrege John, Eldrege SamElevation WorshipEliasberg Alexander Elliot ElizabethElliott RebeccaElliss Joe S.Ephal-Jaruzelska Izabela, Zewi TamarErlich Monika Erwin Jon, Erwin Andrew Erwin Jone&AndyErzegovesi S., Gorini A.Esselstyn RipEstabrooks PaulEstep Jim, Roadcup David, Johnson Gary Evans Carolyn, Gungor Mark Evevard TammEvidentEXODUS 15Faber Adele ,Mazlish Elaine Fabry ChrisFarrar SteveFarrel Bill i Pam Fayza D., Kareh Tager DjenaneFazlagić JanFeldhahn Jeff & Feldhahn ShauntiFeldhahn Shaunti Ferguson Alex, Moritz MichaelFerguson Niall Fery RobertFieldy, Laura MortonFiensy Dawid A. Fijołek MonikaFilliozat Isabelle Finto DonFiore NeilFiołka KatarzynaFireflightFischer Becky FisheclecticFitch Alger M. Flawiusz JózefFloyd McClung jr.Foglander JohnnyFor King & CountryFor VipFord GinaForeman George, Abraham KenForward SusanFountain JeffFox Jeffrey J.Frangipane Francis Franklin KirkFranz Raymond Fras PiotrFreeman JoelFrescura Loredana Friends of GodFriesen GaryFrost JackFrykowska MajaFu Bob Fuhrman JoelFull Power SpiritFuller CheriFulvia Degl`Innocenti Fundacja Głos EwangeliiFundacja NdPGabriela Gąsior & Holy NoizGajdowie Monika i Marcin Gal-Ed EfradGALAPAGOS FilmsGallo MaxGalloway DaleGameau Damon Gammons Peter Garascia Anthony Gardner Lynn Garlock H. B., Garlock R.Garlock John Garrido Beatriz SerranoGarzonio Marco Gateway Worship & Kari JobeGauthier JacquesGaver Falk, Maaddi KassamGałuszka JarosławGeisler Beth , Stepaniak Jo Gensler AnnaGeorge Elizabeth Gerber Daniel Gesterkamp Thomas Getz Gene & ElaineGhazy Randa Gierszewska Krystyna Gini Al., Green Ronald M.Giovanni Filoramo Giulio Leoni Gladwin Peter, Greenough JanGlaser MitchGlenn David Glenn Denise Glogaza JoannaGM DISTRIBUTIONGodawa PawełGodfrey Jan Godfrey Jan, Doherty PaulaGodridge Tracey ,Gallie Martine Goff Bob Goldstein Meredith Goldstein Myrna Chandler Goleman DanielGoll JamesGomez Morales Gonzalez RubenGoodall WaydeGoode ReemaGoodings ChristinaGordon ThomasGore Chris Gore Chris , Wieja Henryk Górnicka JadwigaGórnicka-Zdziech IzabelaGórny Grzegorz Górska RenataGorzowskie Centrum BiblijneGOSPEL JOYGospel RainGotzsche Peter C Graboś Anita, Siepsiak JacekGrabowska MagdaGraham CliffGraham FranklinGrant AmyGraves Sue Gray John Gray Steve Green Hill MusicGreen J. B., Brown J. K., Perrin N.Greene MarkGreene Ross W.Gregory Susan Greig Pete Grenz Stanley J.Gresh Dannah, Slattery Juli Gresham Charles R. Griggs Donald L. Grimm Hans-Ulrich Grisenko BorysGroeschel Benedict J.Groeschel Craig Grosfeld JanGross Jan TomaszGrosser GabyGroup 1 CrewGruber DanielGrudzińska-Gross Irena ,Gross Jan TomaszGrun A., Asslander F.Grun AnselmGrupa JJPGrylls BearGrynberg HenrykGrysiak BrygidaGrzegorczyk MagdalenaGrzegorz KlocGrzybowski JerzyGubała KatarzynaGuido Sqardoli Guillen Michael Guinnes OsGulisano PaoloGulshan Esther, Sangster ThelmaGungor Mark Gungor Mark, Bray Diane Günter KriegerGuntzelman JoanGursche Siegfried Gurtler DetlefGustavs KatharinaGuzewicz MieczysławHaaijer Jennifer Haakstad Gordie Habib Samaa Hagee DianaHagee JohnHagin Kenneth E.Hajduk Ryszard CSsRHall SarahHamm Michael Hammond FredHankins Mark Hanna Szaga Haraszewski Piotr Harold J. Sala Haroutunian der ArtoHarris LisaHart A.D & Hart-Veber C.Hart Archibald D.Hart Will, Waller RobHartley Fred Hartley Mary Hastings Selina ,Burch Amy ,Thomas EriHawkes TimHawthorne G, Martin P., Reid G.Hayes Fiona Healy Blake K. Heath Brandon Heather PeterHeepen Gunther H.Heidbohmer EllenHeide ManfredHeinz-Peter RöhrHelm Paul Hemfelt R., Meier P, Minirth F.Henderson Robert Hendey Lisa MHendriksen William Henrichsen Walter A.Henrietta InmanHenry ToddHera JaninaHerbert MartinHerbich AnnaHermaszewki MirosławHerne Routh LoganHershel ShanksHerzog David Heschel Abraham J.Hess TomHession Roy Hessler PeterHetland Leif Heward-Mills DagHicks John Mark Hickson Rachel High Dawid R.Hill CherieHillsongHillsong KidsHillsong UnitedHillsong Young & FreeHinn BennyHinrichs Tim HippocampusHirscher Petra Hirtler Reinhard Hizak ShlomoHogg TracyHogg Tracy, Blau MelindaHohnberger Jim Hohnberger Sally Holdenmajer MarcinHolloran PatHolmes Gina Hoover Arlie J. Hoover DavidHorn Rudolf, Schubert I.Horosiewicz Beata (red.)Hoth IvaHoughton IsraelHoughton Karen Howard-Browne Rodney M. Howie Vicki, Corke EstelleHubner franzHubner Franz, Humbach MarkusHughes Richie Hughes TimHundley Raymond CHunt AngelaHunter D., Raney D., Aman B. Hunter DeniseHurnard HannahHury NinaHüther Gerald, Hauser UliHyatt Michael, Harkavy DanielHybels BillIcchok Lejbusz PerecIdleman Kyle Idol Olin Ilg F. L. ,Bates Ames L. , Baker S. M. Ilibagiza ImmaculeeIlustra MediaImperial CinePix Ingram ChipInstall DeborahIntrater Asher Ireland Joan K.Iris Global FilmsIsaacson WalterIshkanian Charlotte ISRAEL & NEW BREEDIwińska - Biernawska P., Tokarski S.J.D. WatsonJackson Robert Jaczewski A., Kobyłecka WJagodzińska Agnieszka, Wodziński MarcinJames Rebecca St., Rue NancyJamie Grace Jamieson Alan G.Jankowska Anna Jantz Gregory L Gurian MichaelJaromi Stanisław, Olszewski Michał Jars of Clay Jeffrey PeterJeffs Stephanie, Williams DerekJelińska Joanna Jelonek TomaszJenkins JerryJensen Irving L. Jenson RonJeremiah David Jerry ThomasJesper JuulJesus CultureJetkowska Anna Jeziernicki AndrzejJeziorski SławomirJobe KariJohn G. LakeJohn L. Allen JR.Johnny CashJohnson BarbaraJohnson BillJohnson Bill, Clark RandyJohnson Bill, Seth MichaelJohnson E., Johnson B.Johnson G.,Schellenberger S.Johnson MyraJones B., Philips-Jones L.Jordan JamesJoslin MaryJoy DonaldJoyner RickJuhl Karin T.Jujka Zbigniew Jurga Laura IzabelaJürgens Henning P. Juster DanielJuszczyszyn Lesław Kaczkowski JanKaczkowski Jan, Jabłońska Katarzyna Kaczkowski Jan, Podsadecka JoannaKaczkowski Jan, Żyłka PiotrKadłubowska-Siedlarz KatarzynaKah GaryKaik AnnaKajfosz JózefKalbarczyk Anna Kalellis Peter M. Kalwin JanKamiński IreneuszKamiński JakubKamiński MarekKampargard NiklasKane Andrew Kanner RebeccaKapusta JoannaKarafiat JanKarine-Marie Amiot, Eleonore Della-MalvaKarwińska AnnaKasdan Barney Kasdepke GrzegorzKashdan Todd B., Biswas-Diener RobertKasprowicz RobertKast-Zahn AnetteKawecki WitoldKeddie Gordon J. Kędzierska KatarzynaKeener Craig S.Keith Chesterton G.Keller Timothy Kendall RobertKendrick Graham Kendrick Stephen, Kendrick AlexKeneally ThomasKenyon E.W. Kerpen DaveKershaw Alex Ketola Juha, Wieja HenrykKhân Gabriele MendelKiela ArturKierkegaard Soren Kijas Zdzisław JózefKimmel Tim Kimmel Tim, Kimmel DarcyKing PatriciaKingdon David Kingsbury KarenKino ŚwiatKirkpatrick DavidKisiel RobertKisielewski TadeuszKissling Paul Kiyosaki KimKiyosaki R.T., Lechter S.L.Kiyosaki Robert T. Klaczyńska Barbara Klimek JanKline Jerry Knoblauch JorgKnowles VictorKoch Carl, Heil JoyceKochen Arnold Koczy Adrian Koczy RemigiuszKoinoniaKolb ErwinKolenda Daniel Konarski Szymon Koper RyszardKoraszewski AndrzejKornacki KubaKorżawska StefaniaKorzeniecki L., Jachimiak I.Korzeniecki LeszekKościelniak CezaryKościelniak JanuszKościelny PiotrKościuszko RobertKośka L. - oprac.Kosowski Rafał Kossowski Rafał Kostrzębska Karolina (red)Kotler P., Hessekiel D., Lee N.Kowalczyk Alicja, Kowalczyk Hanna Ł.Koźmińska I, Olszewska E.Kożuch MieczysławKołyszko Wojciech , Tomaszewska Jovanka Kraenzlin HansKraft Charles H. Krajewska HannaKramer GrzegorzKraske Eva-MariaKrasuski JerzyKrause-FabriciusG., Südbeck G. Krawczyk InesKrawczyk JacekKrawczyk JarosławKról ArturKról MichałKruczek TomaszKruse KevinKrygier Joanna Krzyszkowski Mirosław Krzywicki RobertKrzywodajć Arkadiuszks. bp Antoni DługoszKs. Jakub Wujekks. M. Wolniewicz (red.), ks. M. Petera ks. Marek Starowieyskiks. Mariusz Gajewski Ks. Reczek Janks. Tomasz Jelonekks. Waldemar Chrostowskiks. Wolniewicza M. (red.)ks.Śnieżynski Krzysztofks.Zeman BogusławKubicka Agnieszka Kubicki TomaszKucharczyk JanuszKucharczyk Jolanta Kuczek GrażynaKuestenmacher Werner T.Kuhlman KathrynKulczyk DominikaKulisiewicz Małgorzata Kultys Bożena Kuraszko IwonaKurcbart AdrianKuroń JanKurz JaninaKüstenmacher Werner T.Kustra MonikaKutlessKuzioła Wojciech Kwiatkowski ZygmuntKwiecień JoannaKylstra Ch. & BetsyKłaczkow Jarosław , Rozynkowski WaldemarLachowski Sławomir Laggia A., Gardini M.LaHaye T. & Jenkins J.B.LaHaye TimLake RhodyLakotta Consilia Maria Landau IrenaLandgra Michael Lane LeenaLane-Smith Shirley Larimore Walt, Larimore BarbLarson CarolynLast Cynthia G. Laurent SamuelLawson LeRoy Leaf CarolineLediajew AleksiejLee ToscaLEELANDLegutko Beata, Iniewicz Grzegorz Leigh DeMoss NancyLeiter CharlesLemański Radosław Lemelman Martin Lemish DafnaLenox John C .Leon BonnieLeszczyński Paweł A. Levine Madeline Levine SamLewandowska-Kąkol AgnieszkaLewicka-Strzałecka AnnaLewicki Giennadij Lewicki ZbigniewLewis C. S.Lewko KatarzynaLewkowicz-Mosiej Teresa Liardon RobertsLiebana Jesus Bastante Life WorshipLifschitz Daniel Ligęza A., Wilk M.Ligocka RomaLiker Jeffrey K Lindgren AstridLing John Ling TonyLinn Dennis, Linn MatthewLipnicki Paweł M. Lipski MarekLiszka KatarzynaLittauer F. & MaritaLittauer FlorenceLittauer Florence, Sweet RoseLitwinko EmiliaLiz Curtis HiggsLodi KennethLogos MediaLohfink Gerhard Lonely PlanetLoren SophiaLorraine V. MurrayLowney ChrisLucado MaxLucado Max, Frazee Randy Lucereau Bénédicte Ludy Leslie Lurie Barak Lurker ManfredLuter MarcinLutosławska-Jaworska AnnaLutzer Erwin W. Ly Claire Lynn Austin MacArthur JohnMacDonald WilliamMacGregor J., Prys M.Mach DariuszMach Dariusz i JoannaMachnicki Emanuel Mackenzie CarineMacKenzie Robert J.Madava Henry Madison Richard L Mae Sarah, Clarkson SallyMajewska-Opiełka IwonaMalinowski BartoszMaliszak DonataMalkmus GeorgeMangano Mark J. Manji IrshadMann Reva Mansell David Maranatha! MusicMarczyk MonikaMaria B. WoodworthMark E. MooreMark E. Moore, Jon WeeceMarkee DavidMarschall Christoph Martelli Stelio Martin JamesMartin Peter Martin Ralph P, Davids Peter H. Mason Susan AnneMastalski JanuszMate.OMatter Jacek Matthew Stephen Maucour ThierryMauro Isabel Maxwell Arthur Maxwell J., Dornan J.Maxwell John C.Mazel Sharon, Murkoff Heidi Mazet MurielMazlish Elaine Małe TGDMcClarney ChrisMcDougall John McDowell Josh, Davis Erin McDowell J, Hostetler B., Woodworth R.McDowell J., Lewis P.McDowell J., Steward D.McDowell JoshMcDowell Josh , Johnson Kevin McDowell Josh, Cristobal Krusen McDowell Josh, Krusen CristobalMcDowell Josh, McDowell SeanMcDowell Josh, Stewart EdMcDowell Josh, Williams Thomas McDowell Josh, Woodworth R. McDowell St. & Beliles M.McGinnis Alan LoyMcGinnis Alan LoyMcGrath Alister E. McGrath Helen, Hazel EdwardMederska MałgorzataMeeker MegMeidal JeanetteMeidinger Werner Meksuła AgataMelcombe Lynne MERCYMEMerrill Susan Merritt JamesMeszugeMeyer JoyceMichael Pilhofer, Holly DayMichalik JózefMichelle McClain-WaltersMichels nancyMiduch MariaMieszkowska Anna Migda Andrzej Mijakoska Urszula, Stachura MonikaMikołajewski Jarosław Milani ClaudiaMilch BaruchMilicz MałgorztaMinirth FrankMiś LidiaMISSIO MUSICAMiszczak EwaMitchell StacyMize JackieMoen DonMohr Greg Mohri TsuneyukiMolicka MariaMonforte ReyesMonks F. J., Ypenburg I. H. MonolithMonteverde Alejandro GomezMoody JoanneMoore Raymond S., Moore Dorothy N. Morandi Andrea Mórawska ElizaMorneau Roger Morris Robert Morrow T.GMorse Nancy L. Motta Giuseppe B.Mucha TomaszMueller DawnMueller-Pawlak Carolin Mulinde JohnMullen NicoleMuller CatrinMuller Janet & GeoffMuller RolandMundy MichaeleneMundy Susi Hasel Munroe MylesMurkoff Heidi EMurkoff Heidi, Mazel Sharon Murray AndrewMurray WattsMuwebiMytych Andrzej Nąć AgataNadler SamNadolna Beata Napoli AntonellaNarramore KevinNasar Sylvia National GeographicNAVROADNawrocka MałgorzataNazarewicz Michał Neale MichaelNedley NeilNeedtobreatheNéel Thérèse Neil Richard Nemat Marina Nembrini Franco Nestorowicz Bartosz Nettleton Todd New DayNEW LIFE WORSHIPNew Life'MNewsboysNEWSONGNick VujicicNiedźwiedzki KrzysztofNiemen Natalia, Babuchowski Szymon Niewalda Marcin Niewińska Agnieszka Nitkiewicz A, Sawicka M.Nitsch Cornelia Niwiński Tadeusz Noble AleksanderNoemiraclesNoiville FlorenceNoll BernadetteNoll Mark A.Norman MartyNorth James B. Norwood RobinNosek Bogusław, Makowska OlaNosowska DorotaNowak SzymonNowak Zbigniew T. Nowicki JakubNuria AmatNurowska MariaOates Gary , Lamb Robert P.Ogonowska AgnieszkaOh Robert Oke JanetteOke Janette, Bunn Davis Olczak-Ronikier Joanna Olechnowicz BogdanOlejarczyk AsiaOlesem Cecilie Olszewski Family & FriendsOlubińska KatarzynaOmartian StormieOne Sonic SocietyOReilly Bill, Dugard MartinOsborn Kevin Osborn Susan, Kosman Karen, Gordon JeeniOsborn T.L.Osborne Cecil G. Óscar Parra de CarrizosaOslo Gospel ChoirOsteen JohnOster JuttaOsterhammel JürgenOttolenghi YotamOttolenghi Yotam, Tamimi SamiOwens ShermanOz Amos, Oz-Salzberger FaniaPachter BarbaraPaciorek DorotaPagnol Marcel Paisner Daniel ,Chiger KrystynaPalla Alfred J. PallotinumPalmer Bernard Palmer Robert W. Palumbo Daniela Panek EdytaPapadopoulos LindaPARACHUTE BANDParamountPark D., Anderson N. T.Parker VicParks Magna Parrott Les i Leslie Parry JoParsons AntheaParsons RobPasquali ElenaPasterny HannaPasterzPastusiak LonginPaszkiewicz AnnaPaszkowski JanekPat ThomasPaterson AndrewPathlifePatricia St. JohnPatterson Ward Pawlak JanuszPawlak RomanPawnik Wojciech Pawson David Peale Norman V.Pearl D., Pearl M.Pearl Debi Pearl Michael Pecaric Sacha (red)Peck AnnaPeckham Lori Pedersen StephaniePedre VincentPeel KathyPelikan Jaroslav Peregrino AntonioPeretti FrankPerfetti FernandoPerkins Bill, Southern RandyPerna Giampaolo Persson Sune Peter Wohlleben Peterson James Peterson Tracie PetraPetrowa-Wasilewicz AlicjaPhilippe des PallieresPhilips, Craig & DeanPhillips Asha Phillips Matt, Gonzales RubenPhoenix MichelePhyllis I. Dales, Bruce DalesPiccard Marie-Amelie Pierce Chuck D., Sytsema Rebecca Wagner Pierce Chuck D., Wieja HenrykPierce DavidPierce David W. Pierce Jodi Piersa KrzysztofPietropolli Charmet Gustavo , Cirillo LoPillarPineiro LoretaPiotrowska ElizaPiotrowski PiotrPiper JohnPiper SophiePiwecka JustynaPiwko Stanisław Piwowarska AnnaPlanetshakersPlett Ludmiłapod red. ks.Petera M, ks.Wolniewicza W.pod redakcją T.J. ZielińskiegoPodraza JosephPodsadecka JoannaPodżorski MarcinPogorzelski PiotrPoland Janet Polewska AleksandraPolish Michael Pomroy HayliePongracz LydiaPopcak Gregory K. Pöppel Ernst, Wagner Beatrice Poppelmann ChristaPosacki Aleksander Post PeggyPowell GrahamPowell Graham i Shirleypraca zbiorowapraca zbiorowaPraise TrioPreuschoff Gisela Prével Michael-MartinPrime Derek Prince DerekPrince JosephProkopowicz MagdalenaPrończuk Michał Provident FilmsPrzybyłowska JustynaPublicatPuhn LauriePulikowski JacekPurnell DickPuzio MałgorzataPytko KazimierzPyżalski JacekPłonczyńska AleksandraQuesnel Michel Qureshi Nabeel rabin Evan MofficRainey D.B.Raiser Ulrike Rak Wald GersonRamm BernardRamsey Dave, Cruze RachelRassek MichałRaviv Dan, Melman YossiRawicz SławomirRay Tim Reagan DavidRedred. Helen Leered. Kopeć Korneliared. Kwiatkowski PiotrRed: Chwałek Małgorzata, Kemnitz BłażejRed: Matusiak AnnaRedman MattReid Paul Rend CollectiveRenner RickRespiro PawełReszke Katka reż. Feek Roryreż. Leif Bristof reż. Sam Worthingtonreż. Swartzwelder Rik reż.Michael CarneyRhona DaviesRibbons LizzieRice ShirleyRichard C. Taylor, Peter AdamsonRichards James B. Richards Lawrence O. Ridenour FritzRienecker F. & Gerhard M.Riley K. SmithRise ClaudioRitchie George G.,Sherrill Elizabeth Riter Tim i SheilaRitz David Ritzer George Rivers & RobotsRivers FrancineRivers Francine , Rivers Shannon Rizzo Kay D.Roadcup David Roberson DaveRobertson DavidRobertson O. P. Robin MarkRobinson William Rock Lois Roeder Giselle Rogers KennyRohn JimRohr Heinz-PeterRokicka AlicjaRömer FelicitasRonald Susan Rosa MedianiRosberg G & B, Kolbaba G.Röseler Manfred Ross Doug Rostampour M., Amirizadeh M., Perry J.Roszkowski WojciechRoth Sid Rötzer Josef Rotzetter Anton Rovers MartinRoy Krystyna Różni wykonawcyRudnicki LechRuhi-Lopez Angelique, SantRuhi-Lopez AngRuisanchez Javier Rushnell SQuire Rusinowa IzabellaRussell TracyRyan T. C.Ryken L, Wilhoit J, TremperRyle J.C. Rysunki: Agata RyskaRzecznik Michał, Nowacki PiotrSaint Steve Salaberrios Dimas Salas AntonioSalwowski MirosławSamson LisaSamuel Goldwyn Films & Provident FilmsSANCTUS REALSander MariuszSasin MaciejSaunders RecieSavage JillSavage S., Boyd - MacMilan E.Savelle JerrySałamacha PrzemysławScanlon Paul Schalk Christoph Schami RafikScheffler UrselSchlitt JohnSchmidt Troy Schmierer DonSchulz J., Uberhuber E.Schwarz Christian A. Scruggs Lauren,Velthouse LisaSECiMSeewald PeterSegal Barry & Batya Segarra M, Rovira F.Selden BobSell Charles M. Sellier Philippe Semmelroth Carl Senior Jennifer Senor Dan, Singer Saul Serafini F.,Giacomo P.Serafinowicz Agnieszka Serafinowicz Agnieszka, Wandelberg JoachServan - Schreiber David Shannon M., Shannon R., Shawn Bolz Sheets DutchSheets TimSheldon CharlesShepherd Sheri Rose Sherill Elizabeth i John Sherrill John L. Shook Chris, Shook KerryShreve Mike Shultz DanaSider Ronald J.Sidi ElaSielicki KrzysztofSierakowiak DawidSigmund Richard Silberman M. , Hansburg F.Silk DannySimmons David i Sandy Simpson-Giles CandaceSinek SimonSinger BlairSinger J.B.Singer RandySire James W.Sithole Surprise ,Wimbish David Siwert Aruna M.Sjogren S, Ping D, Pollack D.Sjogren SteveSkarżyńska Ewa Skarżyńska Ewa, Kołodziejski Paweł SkilletSkousen MarkSkwark DorotaSlane Rob Ślipko TadeuszŚliwerski Bogusław,Śliwerska Wiesława Śliwka Urszula Śliż JoannaSmarzowski Wojciech Śmieja ArturSmilkovi Lydia i Pavel, Frydrychova MariSmith Chuck Smith Colis S. Smith DonSmith JudahSmith MartinSmith Michael W.Smoleński Paweł Śnieżkowska-Bielak ElżbietaSobieszuk Anna Sobolewska-Bielecka Dorota Sommer SabineSONGS 4 WORSHIPSorge BobSound of GlorySowers John Sparks MaisieSpecht-Tomann Monika Spicciati M. De Angelis M.Spicuglia MatteoSpiers Allan Spurgeon Charles SrebroSt. James RebeccaStack LauraStączek Marek Stadman RayStadtmuller Ewa Stafford Rachel MacyStańczuk JanuszStanley Jones Stanley P. D., Clinton R. J.Starr LucasStaton Knofel Stearns Robert, Park Miriam Rodlyn, dr JStebnicki WiesławSteede Kevin Stegenka MałgorzataSteinberg AgataStephen J., David T.Stępniak Piotr ,Szczygieł Elżbieta Stern David H.Steyne Danny Stokes NiallStoltzfus Tony Stone Douglas & Heen SheilaStone Gene Stott JohnStow. dla Popierania Życia UniwersalnegoStrand Robert J. Sukkar SumiaSumrall LesterSurprise SitholeSusan May WarrenSutcliffe Jenny Sutherland Colin i Margaret Świecka Beata (red.)Świgoń MałgorzataSwindoll CharlesSwint KerwinSwitchfoot Swope ReneeSylwestrowicz Stanisław Szatkowscy Ewa i Mirosław Szałajko AldonaSzczech TomaszSzczepanowicz Barbara Szejnert MałgorzataSzepe AndrzejSzestow Lew Szewczyk AgnieszkaSzklarski Bohdan (red.)Szlachetka Michał Szloser Marta Sztejnberg Eliezer Szturc Jan Szuchman Paula, Anderson Jenny Szumorek Adam Szurowska BeataSzwarcman-Czarnota Bella Szwed AntoniSzwed JolantaSzymański Łukasz Szymczak Jarosław, Rybak MałgorzataSzymkowiak Rafał Słowiński PrzemysławTait Tasak WłodzimierzTass Saada, Dean MerrillTeatr "Wit - Wit"Tenth Avenue NorthTEOFILTerkeurst LysaTerlikowski Tomasz P.Terlikowski Tomasz P., Hilgers Thomas W.Terlinden Myriam Terry L. TerriTessina Tina B.Thabiti M. AnyabwileThe Arbinger InstituteThe Voice of the MartyrsTHIRD DAYThomas D., Trevathan M., Goff S.Thomas Derek Thomas Gary L.Thompson Fred P. Thompson LeroyThoroe Charlotte Thrash Agata & Calvin Tillich Paul tobyMacTodd M. DuncanTolkien John R. R. Tomeo Teresa Tomlin ChrisTopolski JerzyTouche Jean-MichelTowarzystwo BiblijneTownsed JohnTołłoczko Joanna Tracy BrianTrepp Leo Trevathan Melissa, Goff SissyTrice RonnieTricia Lott WillifordTripp Paul DavidTrobisch I., Banyolak J.Trobisch I., Youngdale L.Trobisch IngridTrobisch WalterTrump Donald, Kyiosaki R.Tryczyk MirosławTrzecia Godzina Dnia (TGD)Tucker PaulTurkanik HenrykTuszewicki MarekTwentier Jerry D.Tworuschek Udo ( red.)Ukaegbu Solomon C.Unbescheid Margot Upton JasonUrquhart Colin V9 CollectiveValentina Alberici Vallotton K, Johnson B.Vallotton KrisVan Brummelen HarroVan der Hart Will, Waller RobVanessa CarrollVanVonderen Jeff Vaughn AllenVedder GoosVelasquez JaciVenden LeeVerbert SigridVeronesi Umberto, Pappagallo MarioVerschoor – Meijers Marja Verwer GeoreVetulani Jerzy Vibert SimonVincent AlanVioli GregVITRA FILMVocatioVOCATIO, Korzeniecki Leszek, Herok JakubVogler HenrykVoskamp Ann Wacławik JustynaWagner PeterWaittley D., Tucker R.B.Waittley DenisWajrak Adam Walaszczyk WojciechWalewski Łukasz, Pośpiech MarcinWalker-Smith KimWalker-Smith Kim; Smith Skyler Wallace Lewis Wallnau L., Johnson B., Vincent A.Walsh CourtneyWalsh DanWalsh Sheila Walton J., House W., Thomas R.,Price RWalton J., Matthews V...Walton R., Hannah J., Peterson S.WAMWangerin Walter JrWarchali M, Rogińskiej M., Stawińskiego Ware JimWarecki Krzysztof Warren H. Carroll Warren KayWarren RickWARTOWąsowska HonorataWattenberg MiriamWayne Drain, Tom LaneWayne Hpuse H.Wałęsa LechWebber Daniel Weinstein BruceWeiss Michael Weissova Helga Welch Brian Wells JohnWeremiejewicz Mirosława ReginaWest Kay, Bridges Johna , Curtis BryanWhite Dana K.Whitlow RobertWhittaker ColinWiazowski Konstanty Wickham PhilWidzowska-Pasiak AgataWidła BogusławWięczkowska Małgorzata Wieja AlinaWieja Alina, Wieja HenrykWieja EsteraWieja HenrykWielomski AdamWienecke RickWiersema FredWierzbicki MarekWierzbicki PiotrWigglesworth SmithWigmore Ann Wignall Judita Wijk B.J. van Wilbur PaulWilczyński PiotrWilhite Jud Wilk Michał Wilkerson DavidWilkerson Gary, Sawyer R.S.BWilkinson BruceWilliamson Karen Willie GeorgeWillis DaveWillis NormWilson BillWilson Darren Wilson Eric Wilson-Dickson AndrewWinans Bebe& CeCeWiniecka-Nowak JoannaWinkler JudeWins G. P.Wiseman BethWiśniewski Tomasz Wiszniewska IrenaWiszniewski TomaszWocław WojciechWojciechowski Michał Wójcik AndrzejWojcinowicz Dariusz Wojnarowska ElżbietaWolska DorotaWolski MaciejWommack AndrewWoodley Matt Woods Mark, Woods TrapperWoodsmall CindyWoodward BenWoolley Dan WORSH!PWORSHIPSAXWOWWOW GospelWOW WorshipWołochowicz MagdalenaWołochowicz MariolaWołochowiczowie M.& P.Wright F. JasonWright NormanWright S.A. & Maclean M.Wright Sally AnnWright Sally Ann, Round GrahamWydawnictwo Świętego Stanisława BM ArchiYabsley Robin Yancey PhilipYohannan K. P. Young J. i Simon W. L. Young Sarah Young William P. Żabińska AntoninaZack DevoraZahn BriandZając EdytaŻak EwaZakościelny Stanisław Zanocelli Anastasia Zaprutko-Janicka AleksandraZaremba MarekZarzycka RenataZasiadczyk Anna, Krasicki ArturZawadzka DorotaŻbikowski AndrzejZbozień "Arkadio" ArkadiuszZbozień ArkadiuszZeidan DavidZeman Bogusław, Nowicki ArturZespół CME Zięba JerzyZieliński MarcinZieliński Tadeusz J. Ziglar ZigZimak GaryZiobro AgataZitelmann ArnulfZolli EugenioZoltan RonaZosimosŻółtko TomaszZschech DarleneZubrzycka Elżbieta Zuck Roy B. Zuili RobertŻukowski PiotrZychla KatarzynaZydroń Agnieszka Łaski JanŁuczaj ŁukaszŁukasik Paweł, Targosz Grzegorz
Informacje o produkcie
KSIĘGI PIĘCIU MEGILOT (wydanie polsko-hebrajskie)
  • Pięć krótkich ksiąg, które składają się na tom biblijnych przekładów Izaaka Cylkowa, żydowska tradycja określa po dziś dzień mianem megilot (zwojów) – na pamiątkę tego, że spisywano je (jak Torę) na pergaminowych zwojach i z nich następnie odczytywano.

Kliknij na zdjęcie, aby je powiększyć

KSIĘGI PIĘCIU MEGILOT (wydanie polsko-hebrajskie)

46.00 / 1szt.
Produkt na zamówienie
Wysyłka w 1 dni.
Koszt od 8.00
Szczegółowe informacje
Dane książki
Oprawa:
twarda
ISBN:
978-83-89129-36-9
Liczba stron
234
Wydanie:
2007
Tłumaczenie:
Izaak Cylkow
Język:
polski/ hebrajski
Wydawca:
Austeria
O autorze
  • Pięć krótkich ksiąg, które składają się na tom biblijnych przekładów Izaaka Cylkowa, żydowska tradycja określa po dziś dzień mianem megilot (zwojów) – na pamiątkę tego, że spisywano je (jak Torę) na pergaminowych zwojach i z nich następnie odczytywano.

W czasach Świątyni księgi te nie stanowiły wspólnego zbioru, trafiając do kanonu hebrajskiej Biblii w różnym czasie i często (przynajmniej w wypadku Pieśni nad pieśniami i Koheleta) – po burzliwych dyskusjach. Prawdopodobnie dopiero u schyłku starożytności, co wiemy z literatury midraszowej, uznano za poręczne spisywać je razem i w takiej kolejności, jaką znamy współcześnie. Jeszcze później, bo w średniowieczu, przypisano je poszczególnym świętom, ale zwyczaj ten nie przyjął się we wszystkich żydowskich gminach (tylko Księga Estery, i to od czasów misznaickich, kojarzona jest powszechnie ze świętem Purim).



W świecie aszkenazyjskim megilot stanowią, podobnie jak Tora, o rytmie żydowskiego roku rytualnego: nie tylko pozostają w ścisłym związku z porządkiem świątecznym, ale wpisują się jakby w pierwotny wobec niego cykl kosmiczny. Witalna, rozbuchana Pieśń nad pieśniami ozdabia święto Pesach, kiedy to radość, wynikła z opuszczenia egipskiego domu niewoli, współgra z niemniejszym przecież szczęściem – nadejściem wiosny. Księgę Rut, która winna przypominać o zawartym z Bogiem przymierzu, a tym samym o synajskim Prawie, czytać należy w Szawuot, siedem tygodni później, gdy wiosna osiąga pełnię. Treny, skomponowane przez Jeremiasza żałobne hymny ku pamięci obróconej w gruzy Jerozolimy, to jakby gorzki kontrapunkt dla pełni lata. Kohelet z kolei, wykład melancholijnego sceptyka, pogodzonego z kolistą naturą czasu i całej przyrody, przypada na jesienne święto Sukot, równo sześć księżyców po Pesach, kiedy słońce zaczyna coraz niżej świecić nad horyzontem. I wreszcie Księga Estery, obfitująca w nieoczekiwane zwroty akcji opowieść o cudownym ocaleniu Żydów przed zagładą z rąk złego Hamana – słuchana jest tuż na progu wiosny, kiedy wyraźnie przybywa światła, a natura budzi się do życia.

 

Z czysto literackiego punktu widzenia megilot są dziełem fascynującym różnorodnością tematyki, stylów i zastosowanych środków wyrazu, możliwościami hebrajszczyzny, która daje sobie radę zarówno z wysublimowaną poezją (która potrafi wyrazić stany tak odmienne, jak miłosny szał i rozpacz), fabularną narracją czy aforystyką. Całe bogactwo Biblii, będącej – jak przypominał inny tłumacz tych ksiąg, Czesław Miłosz – „niby życie samo”, najbardziej chyba daje się poznać w tym małym zbiorze, a pamiętajmy, że chodzi tu o utwory, z których najwcześniejszy liczy sobie z górą dwadzieścia pięć stuleci, a najpóźniejszy – ponad dwadzieścia. Wspaniały przekład Izaaka Cylkowa, głęboko zakorzeniony w polszczyźnie (która, choć nieco archaizowana, tylko pozornie odległa jest od języka, jakim wypada mówić współczesnemu inteligentowi), a zarazem czerpiący siły witalne z lapidarności i wieloznaczności oryginału, cechy te jedynie uwypukla, świadcząc dobitnie, że pod sprawnym piórem tłumacza tekst nie gaśnie, a przeciwnie – skrzy się mnogością nowych sensów. A ponieważ Cylkow opatrzył swoją pracę drobiazgowymi objaśnieniami, czytelnik władający hebrajskim ma dodatkowo szansę śledzić jego wybory językowe, odkrywać w miarę lektury etymologie i gry słowne, z których istnienia nie zdawał sobie dotychczas sprawy, a może je kiedyś przeoczył.

 

Dlaczego mamy czytać pięć megilot? Czego możemy się z nich dzisiaj nauczyć? Czy chodzi jedynie o ich literackie walory, które sprawiają, że księgi te, choć treściowo dawno przebrzmiałe, winniśmy znać jako dokument pewnej odległej epoki? Czy należałoby je traktować wyłącznie jako rodzaj instrumentu, dzięki któremu możliwe jest podtrzymanie więzi z tradycją przodków, jak dzieje się to w społecznościach tradycyjnych, gdzie świadomość religijnego znaczenia biblijnych ksiąg jest wciąż żywa i oczywista? A może niosą jednak wraz z sobą wartości ponadczasowe, uniwersalne, wspólne osobom pobożnym i całkiem świeckim, służąc niby zwierciadło dla prawd, pytań i wątpliwości obecnych we wszystkich pokoleniach? Sądzę, iż jest tak w istocie – w przeciwnym bowiem wypadku mielibyśmy do czynienia ze spisanymi na bydlęcej skórze martwymi wersetami, nie zaś z żywym tekstem, który, mimo upływu lat, nadal frapuje i inspiruje do namysłu nad zasadniczymi dla samej ludzkiej kondycji sprawami.

 

Obecność obszernych komentarzy Izaaka Cylkowa, podanych, jak sam zaznaczył, „podług najlepszych źródeł”, zwalnia autora przedmowy z obowiązku szczegółowego omawiania kolejnych ksiąg. Wspomnijmy jednak o nich pokrótce:

 

W Pieśni nad pieśniami, zwanej też Pieśnią Salomona, o której rabi Akiwa rzekł kiedyś, że „cały świat nie wart jest dnia, w którym Izrael otrzymał ją od samego Stwórcy”, rabini widzieli hymn na cześć przymierza między Panem a Izraelem, ezoterycy doszukiwali się klucza do zrozumienia wszechświata, a filozofowie zaś – metafizycznego traktatu. Mistycy chcieli dostrzegać w niej przede wszystkim alegorię: erotyczny związek pomiędzy mężczyzną a kobietą miał być niedoskonałym, albowiem przetłumaczonym na pojęcia klarowne dla ludzi wykładem na temat relacji między Bogiem a jego stworzeniem. Czytana tak, stała się Pieśń niewyczerpanym źródłem inspiracji dla poważnych komentatorów i zwyczajnych szarlatanów, których prace, można odnieść wrażenie, przysłoniły pierwotne przesłanie tej wykwintnej kolekcji – „zaledwie” poezji miłosnej, jak ją nieraz deprecjonowano. A przecież zawarty w Pieśni emocjonalny ładunek, napięcie wynikłe z pragnień starożytnych kochanków, i tak kwalifikowałby ją do zajęcia poczesnego miejsca w księdze, która jest „niby życie samo”.

 

Księga Rut to – jak zauważył Czesław Miłosz – nowela. Opowieść o Rut Moabitce jest łącznikiem pomiędzy epoką patriarchów, których losy znamy z Pięcioksięgu, a królewskim okresem dziejów Izraela, opisanym w Księgach Samuela i Królewskich. Ważnym etapem w dziejach rodu mesjańskiego, od którego zależy odkupienie świata. Zawiera Księga Rut pouczenie, obecne już w Torze: droga do przywrócenia pierwotnego ładu, który, jak wierzą kabaliści luriańscy, przemienił się w chaos już w chwili stworzenia, jest długa i kręta, jak los rodu Dawidowego, od Abrahama do Mesjasza. Jak dzieje człowieka, który rzadko kiedy bywa spiżowym herosem, a zawsze jest żywą istotą. Może dlatego Rut to także osobista, intymna niemalże historia kobiety, która związała własny los, na dobre i złe, z plemieniem teściowej, stając się tedy prototypem bliźniego, który w naszym domu odnalazł swoje miejsce.

 

Treny, słuchane w Tisza beAw, w rocznicę zburzenia pierwszej i drugiej Świątyni jerozolimskiej, stały się wzorem dla wszelkiej literatury elegijnej, nie tylko żydowskiej. Ale w żydowskiej historii, obfitującej jak mało która w nieszczęścia i katastrofy, owe pieśni Jeremiasza, czy może jakiegoś anonimowego jego naśladowcy, zajmują miejsce szczególne. Opłakiwano Jerozolimę i w czasach wygnania z Hiszpanii i w epoce krucjat, w trakcie pogromów kozackich i Szoa – sprowadzając wszelkie tragedie do tamtej, nieporównywalnej z niczym, niejako archetypicznej straty, tak ważnej, że chyba nie przypadkiem ścisła żałoba wypełniła piątą część omawianego tu zbioru.

 

Kohelet – wypowiedź mędrca, który widział już wiele, może nazbyt wiele, zanim nastała jesień jego życia. To aforystyczne dzieło żydowskiej literatury mądrościowej, jedno z ostatnich, jakie dokooptowano do biblijnego kanonu, stoi w nim osobno, jakby greckie z ducha, choć oglądane z bliższej perspektywy – okazuje się równie hebrajskie, co księgi ostatnich „apokaliptycznych” proroków, z którymi tajemniczy autor w jakiejś mierze polemizuje. Nie tylko wówczas, gdy Kohelet ze spokojem kontempluje cykliczną naturę czasu, właściwą (pokazaliśmy to już na przykładzie struktury samej księgi megilot) żydowskiej religii, albo kiedy sławi mądrość i piętnuje niesprawiedliwość, ale również wtedy, gdy niby refren powtarza swoje słynne stwierdzenie o „marności nad marnościami”. Hawel hawalim – nie jest w języku hebrajskim abstraktem, jak łacińskie vanitas, lecz ma zabarwienie zmysłowe, jak tchnienie, wiatr, za którym na próżno gonimy, symbolizujący nie tyle marność, co raczej przemijanie, nietrwałość widzialnego świata.

 

I w końcu Księga Estery, kojarząca się z karnawałem święta Purim. Dramatyczna i napisana, jakbyśmy dziś powiedzieli, z zachowaniem suspensu. Na pozór prosta w swoim przesłaniu: dobro zwycięży, a zło zostanie ukarane i potępione; głębsza, bardziej mroczna i nieoczywista, jeśli się jej z bliska przyglądać. Jedyna to księga biblijna, w której, jak dobrze wiadomo, nie pada imię Boga, jakby Stwórca wycofał się ze świata doczesnych spraw na jakieś odległe pozycje, pozwalając, by ludzie sami wzięli swój los we własne ręce. A jednak to właśnie w historii Estery, żony chwiejnego króla perskiego Ahaszwerosza, odnajdywali Żydzi przez pokolenia dowody na szczególną opiekę, jaką rozpościera nad nimi opatrzność – być może wyręczająca się w tym celu wszystkimi ludźmi dobrej woli. Niechaj nam towarzyszy podczas lektury i studiów niniejszego tomu.

Piotr Paziński

Opinie użytkowników
Zapytaj o produkt:

Jeżeli powyższy opis jest dla Ciebie niewystarczający, prześlij nam swoje pytanie odnośnie tego produktu. Postaramy się odpowiedzieć tak szybko jak tylko będzie to możliwe.

E-mail:
To pole jest wymagane do złożenia zamówienia.
Pytanie:
To pole jest wymagane do złożenia zamówienia.
pola oznaczone - To pole jest wymagane do złożenia zamówienia. - są wymagane
Poleć ten produkt:

Jeżeli chcesz poinformować swojego znajomego o produkcie, który Twoim zdaniem może go zainteresować, skorzystaj z poniższego formularza.

Do:
To pole jest wymagane do złożenia zamówienia.
Możesz podać więcej adresów e-mail, rozdzielając je przecinkami
Podpis:
To pole jest wymagane do złożenia zamówienia.
Treść:
To pole jest wymagane do złożenia zamówienia.
pola oznaczone - To pole jest wymagane do złożenia zamówienia. - są wymagane
pixel